„Średnia krajowa" to mit statystyczny. Większość pracujących zarabia poniżej średniej, a majątek jest rozłożony znacznie bardziej nierówno niż dochód. Oto anatomia nierówności w Polsce — na zweryfikowanych liczbach.
01Rozkład wynagrodzeń
Rozkład płac w Polsce jest silnie „prawostronnie skośny": garstka bardzo wysokich pensji zawyża średnią, ale nie zmienia tego, ile zarabia przeciętny człowiek. Dlatego mediana — płaca „środkowego" pracownika — jest o ok. jedną piątą niższa od nagłaśnianej średniej.
Kształt krzywej orientacyjny; wartości median, średniej i decyli — rzeczywiste (GUS).
02Rozpiętość płac
Ta sama gospodarka, dwa różne światy. Próg dolnego decyla pokrywa się z płacą minimalną, próg górnego decyla to już poziom kadry menedżerskiej i specjalistów IT.
03Luka płacowa kobiet i mężczyzn
„Surowa" luka płacowa w Polsce należy do najniższych w UE — i politycy chętnie to powtarzają. Ale gdy porówna się kobiety i mężczyzn o tym samym wykształceniu, stażu, zawodzie i sektorze, luka nie znika — ona rośnie. To dlatego, że Polki są średnio lepiej wykształcone, a mimo to gorzej opłacane.
04Nierówność majątkowa
Dochód to strumień, majątek to zbiornik — i ten drugi jest rozlany znacznie bardziej nierówno. Najbogatsze 10% gospodarstw posiada ponad jedną trzecią całego majątku netto kraju, podczas gdy najuboższa piąta część społeczeństwa — praktycznie nic. dane 2014
0 = pełna równość, 100 = jeden posiada wszystko. Im wyższy słupek, tym większa nierówność.
05Geografia zarobków
O tym, ile zarabiasz, w dużej mierze decyduje to, gdzie mieszkasz. Wysokie pensje koncentrują się wokół Warszawy oraz kilku dużych aglomeracji, a między wsią a wielkim miastem różnica w dochodach sięga ponad połowy. Poniżej trzy przekroje — województwa, wielkość miejscowości i aglomeracje.
Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w gospodarce narodowej. Średnia krajowa: 8 181,72 zł. Aż 13 województw leży poniżej tej linii — średnią „ciągnie w górę" przede wszystkim Mazowsze z Warszawą.
Przeciętny miesięczny dochód rozporządzalny na 1 osobę w gospodarstwie domowym wg wielkości miejscowości. Mieszkaniec metropolii (500 tys.+) ma do dyspozycji o ~53% więcej niż mieszkaniec wsi. To inny miernik niż wynagrodzenie — obejmuje też emerytury i świadczenia.
Przeciętne wynagrodzenie brutto w największych ośrodkach (GUS Bank Danych Lokalnych, ten sam miernik i rok dla wszystkich). Każda z metropolii przebija średnią krajową (8 630 zł w tej metodologii) — to właśnie w nich koncentruje się kapitał i najlepiej płatne miejsca pracy.
06Polska na tle Europy
To pozorna sprzeczność, którą warto zrozumieć. Pod względem dochodów Polska jest jednym z najbardziej egalitarnych krajów UE. Pod względem majątku i luki płacowej po korekcie — nierówności są znacznie głębsze, niż sugerują nagłówki.
07Uczciwość danych
Rzetelny materiał edukacyjny pokazuje nie tylko liczby, ale i ich granice. Najważniejsze dane o majątku pochodzą z 2014 roku — brak jest aktualnego, państwowego pomiaru. To samo w sobie jest ważnym faktem: państwo znacznie dokładniej mierzy dochody niż bogactwo.
08Źródła
Każda liczba w tym materiale przeszła trójstopniową, niezależną weryfikację. Poniżej źródła pierwotne (GUS, NBP, Eurostat, IBS, dokumenty rządowe) i wtórne.